Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent thừa nhận sai lầm về thuế quan

Trong phiên điều trần căng thẳng trước Ủy ban Dịch vụ Tài chính Hạ viện vào ngày 4 tháng 2, Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ Scott Bessent đã có một màn đối chất đáng chú ý. Khi bị chất vấn về một tài liệu cũ từ tháng 1/2024, thời điểm trước khi Tổng thống Donald Trump tái đắc cử, trong đó ông và công ty đầu tư Key Square của mình cảnh báo “thuế quan là yếu tố gây lạm phát”, Bessent đã thẳng thắn thừa nhận: “Nếu tôi đã sai, tôi muốn sửa lại. Và tôi cũng đã sai khi nói rằng thuế quan có thể gây lạm phát”.

Tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh nền kinh tế Mỹ vẫn đang tăng trưởng và lạm phát tiếp tục hạ nhiệt, bất chấp hàng loạt biểu thuế mới được áp dụng kể từ khi chính quyền Trump trở lại nắm quyền cách đây một năm. “Vậy là, lạm phát do thuế quan là con chó đã không sủa,” Bessent nói với các nhà lập pháp, ví von một cách sinh động về một mối đe dọa được dự báo nhưng cuối cùng đã không xảy ra.

Sự thay đổi quan điểm

Tuyên bố điều chỉnh của Bộ trưởng Bessent không đơn thuần là một sự thừa nhận cá nhân, mà phản ánh một thực tế kinh tế vĩ mô phức tạp hơn nhiều so với các dự báo đơn giản. Ông đưa ra lời giải thích trực tiếp dựa trên các số liệu hiện hành: nền kinh tế đang phát triển và áp lực lạm phát đang giảm bớt.

Theo báo cáo mới nhất từ Kho bạc Hoa Kỳ, nền kinh tế nước này vẫn kiên cường, chỉ số tăng trưởng GDP thực trong quý III/2025 đạt mức cao 4.4%, tăng tốc từ mức 3.8% của quý trước đó. Dù ước tính chính thức cho quý IV/2025 bị trì hoãn do đóng cửa chính phủ, các dự báo từ khu vực tư nhân cho thấy tăng trưởng vẫn vững chắc ở mức trung bình 2.2%.

Song song đó, các chỉ số lạm phát then chốt cho thấy xu hướng hạ nhiệt rõ rệt. Tính đến tháng 12/2025, lạm phát CPI trong mười hai tháng đã giảm xuống 2.7%, giảm đáng kể so với đỉnh 9.1% hồi tháng 6/2022. Quan trọng hơn, lạm phát cốt lõi (loại trừ thực phẩm và năng lượng) trong quý IV/2025 đã chậm lại đáng kể, với mức tăng trung bình hàng tháng chỉ còn 0.1%, mức quý thấp nhất kể từ tháng 6/2024.

Mục tiêu và tác động thực tế của thuế quan Trump

Kể từ khi nhậm chức vào đầu năm 2025, chính quyền của Tổng thống Donald Trump đã thực thi chính sách thương mại quyết liệt. Đáng chú ý là việc áp dụng mức thuế nhập khẩu toàn diện 10% lên hầu hết hàng hóa, với mức cao hơn đáng kể dành cho một số đối tác thương mại như Trung Quốc (34%), Việt Nam (46%) và châu Âu (20%).

Mục tiêu công khai của các biện pháp này là tái cân bằng thương mại, khuyến khích sản xuất trong nước và bảo vệ người lao động Mỹ. Tuy nhiên, giới phân tích ban đầu, bao gồm cả Bessent, đã dự báo rằng việc đánh thuế hàng nhập khẩu sẽ làm tăng chi phí cho cả doanh nghiệp và người tiêu dùng, từ đó đẩy giá cả hàng hóa lên cao và gây áp lực lạm phát tổng thể.

Thực tế diễn ra lại khác, báo cáo từ Ủy ban Tư vấn Vay vốn Kho bạc (TBAC) thừa nhận rằng lạm phát giá hàng hóa “vẫn ở mức cao khi các doanh nghiệp chuyển tiếp các khoản tăng chi phí liên quan đến thuế quan”. Tuy nhiên, hiệu ứng này dường như đã bị bù trừ hoặc hấp thụ bởi các yếu tố khác.

Lạm phát dịch vụ, đặc biệt là trong lĩnh vực nhà ở đã chậm lại đáng kể nhờ giá thuê nhà hạ nhiệt. Đồng thời, năng suất lao động tăng vọt trong năm 2025, với mức tăng lần lượt 4.1% và 4.9% trong quý II và quý III, phần nào nhờ vào việc áp dụng trí tuệ nhân tạo (AI), đã giúp các doanh nghiệp kiểm soát chi phí và giảm bớt áp lực tăng giá.

Các yếu tố “đệm” và rủi ro tiềm ẩn

Sự “vắng bóng” của lạm phát do thuế quan mà Bessent đề cập có thể được lý giải bởi một loạt các yếu tố đệm trong nền kinh tế.

Thứ nhất, chính sách tiền tệ đã chuyển hướng sang giai đoạn nới lỏng, Cục Dự trữ Liên bang (Fed) đã thực hiện ba lần cắt giảm lãi suất liên tiếp, mỗi lần 25 điểm cơ bản, vào cuối năm 2025. Mặt bằng lãi suất thấp hơn đã hỗ trợ hoạt động kinh doanh và tiêu dùng, tạo ra một lực đối trọng với bất kỳ tác động co hẹp nào từ thuế quan.

Thứ hai, sức mạnh của đồng USD có những diễn biến phức tạp, khi vào cuối tháng 1/2026, đồng bạc xanh đã giảm giá mạnh so với các đồng tiền chính, làm tăng chi phí nhập khẩu nhưng cũng giúp hàng xuất khẩu của Mỹ cạnh tranh hơn. Sự biến động này khiến việc đánh giá tác động thuần túy của thuế quan trở nên khó khăn.

Tuy nhiên, bức tranh không hoàn toàn lạc quan, dữ liệu công bố cuối tháng 1 cho thấy Chỉ số Giá Sản xuất (PPI) tháng 12 tăng cao hơn dự kiến, một tín hiệu cảnh báo rằng áp lực lạm phát có thể gia tăng trong những tháng tới. Bên cạnh đó, giá cả hàng hóa cơ bản như đồng và dầu mỏ cũng có xu hướng tăng, với giá đồng tăng 21% chỉ trong ba tháng, tạo thêm rủi ro tăng giá đầu vào cho nền kinh tế.

Phản ứng của thị trường và chuyên gia

Thị trường tài chính toàn cầu năm 2025 đã trải qua một quá trình tái định giá mạnh mẽ dưới tác động kép của chính sách thuế quan và sự chuyển hướng sang nới lỏng tiền tệ. Thị trường chứng khoán Mỹ, sau một đợt tăng giá kéo dài ba năm, đã lập kỷ lục mới với S&P 500 đạt 6.845 điểm vào cuối năm 2025. Sự lạc quan này một phần được nuôi dưỡng bởi môi trường lãi suất thấp và làn sóng đầu tư vào AI.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo về những rủi ro tiềm ẩn. Một phân tích chuyên sâu chỉ ra rằng định giá thị trường đã ở mức cao, với tỷ lệ P/E dự phóng của S&P 500 khoảng 22 lần, vượt xa mức trung bình 10 năm là 18.7 lần. Thị trường đang trở nên nhạy cảm, và bất kỳ yếu tố nào khiến “tin tốt không vượt quá kỳ vọt” cũng có thể kích hoạt đợt chốt lời và điều chỉnh.

Đặc biệt, năm 2026 được dự báo sẽ là “Năm Kiểm toán” cho làn sóng đầu tư vào AI. Các nhà đầu tư sẽ không còn hài lòng với những câu chuyện về tiềm năng, mà sẽ yêu cầu bằng chứng rõ ràng về tỷ suất hoàn vốn đầu tư (ROI) và đóng góp thực chất vào lợi nhuận doanh nghiệp. Nếu các khoản đầu tư khổng lồ không chuyển hóa thành kết quả tài chính cụ thể, thị trường có thể đối mặt với sự dịch chuyển mạnh.

Kế hoạch “Bountiful 2026”

Trong bối cảnh đó, tuyên bố của Bộ trưởng Bessent cũng gắn liền với lộ trình chính sách tương lai. Gần đây, ông đã công bố kế hoạch kinh tế mang tên “Bountiful 2026” (Thịnh vượng 2026), nhằm mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng nhanh mà không gây áp lực lạm phát.

Kế hoạch này tập trung vào các cải cách phía cung, bao gồm bãi bỏ quy định trong sản xuất và năng lượng, cùng với thay đổi chính sách thuế có thể mang lại khoản hoàn thuế từ 1.000 đến 2.000 USD cho các hộ gia đình lao động.

Kế hoạch đặt nhiều kỳ vọng vào việc duy trì đà tăng đầu tư kinh doanh, đặc biệt vào sản xuất công nghệ cao và cơ sở hạ tầng năng lượng, như một động lực then chốt cho năng suất. Việc giải quyết các nút thắt chuỗi cung ứng và hạn chế về quy định được cho là sẽ cho phép tăng trưởng mà không kích hoạt lạm phát.

Tuy nhiên, chính quyền cũng phải đối mặt với những thách thức tài khóa nội tại. Bessent từng chỉ ra rằng gần 10% ngân sách liên bang - tương đương hàng trăm tỷ USD, bị thất thoát mỗi năm do gian lận, lạm dụng và thanh toán không đúng quy định. Trong bối cảnh thâm hụt ngân sách dự kiến khoảng 1.800 tỷ USD cho năm tài chính 2025 và gánh nặng lãi vay từ khoản nợ công 38.000 tỷ USD, việc tối ưu hóa chi tiêu trở thành một ưu tiên cấp thiết.

Sự điều chỉnh quan điểm của Bộ trưởng Bessent không đơn giản chỉ là chuyện đúng sai trong dự báo. Nó phản ánh một thực tế rằng các mô hình kinh tế truyền thống đang bị thử thách trong một môi trường chính sách mới, nơi các biện pháp bảo hộ thương mại được triển khai đồng thời với công nghệ làm tăng năng suất vượt bậc và chính sách tiền tệ linh hoạt.

Câu chuyện “con chó không sủa” của Bessent nhắc nhở rằng, trong một nền kinh tế phức tạp, các công cụ chính sách có thể tương tác với nhau theo những cách bất ngờ, và các chuyên gia cũng như nhà đầu tư phải luôn sẵn sàng đánh giá lại các giả định của mình dưới ánh sáng của dữ liệu thực tế mới nhất.