48 giờ hỗn loạn: 15 điều kiện Mỹ đặt ra cho Iran và những tín hiệu không thể đồng thời đúng

Trong vòng 48 giờ qua, sáu sự kiện quan trọng đã diễn ra. Về mặt logic, chúng không thể cùng lúc là sự thật, nhưng tất cả đều đã xảy ra.

Thứ nhất, Tổng thống Trump tuyên bố với báo chí rằng các quan chức Iran “muốn có thỏa thuận đến mức khó tin”. Thứ hai, thông qua trung gian Pakistan, Mỹ gửi tới Tehran một kế hoạch 15 điểm với các điều khoản: không làm giàu uranium, bàn giao 450 kg uranium làm giàu 60%, giải trừ các cơ sở hạt nhân tại Natanz, Isfahan và Fordow, tạm dừng chương trình tên lửa trong 5 năm, cắt giảm lực lượng ủy nhiệm và mở lại eo biển Hormuz.

Thứ ba, một nguồn tin giấu tên từ Iran nói với CNN rằng đã có “tiếp cận” và Tehran sẵn sàng lắng nghe những đề xuất “bền vững”. Thứ tư, Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi gọi cuộc chiến là “sự vi phạm nghiêm trọng và chưa từng có đối với luật pháp quốc tế”, đồng thời phủ nhận mọi đàm phán, ngừng bắn hay tiếp xúc, khẳng định các báo cáo là “tin giả được tạo ra để thao túng thị trường tài chính và dầu mỏ”.

Thứ năm, Lực lượng Phòng vệ Israel ám sát tay súng Kourani thuộc Lực lượng Quds của Iran trong một cuộc không kích ngoài khơi Beirut. Thứ sáu, truyền thông Israel đưa tin Mỹ đang thúc đẩy lệnh ngừng bắn kéo dài một tháng, trong khi Thủ tướng Netanyahu bày tỏ lo ngại Trump có thể chấp nhận một thỏa thuận không đáp ứng đủ các mục tiêu của Israel.

Sáu tín hiệu, sáu hướng đi, tất cả chỉ trong 48 giờ.

Bức tranh địa chính trị đang bị chi phối bởi một mâu thuẫn nền tảng. Kế hoạch 15 điểm của Mỹ yêu cầu Iran chấm dứt hoàn toàn hoạt động làm giàu uranium. Đối với Iran, qua các tuyên bố chính thức từ Araghchi và Chủ tịch Quốc hội Ghalibaf, làm giàu uranium là “quyền bất khả xâm phạm” theo Điều IV của Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), và “không bao giờ” có thể từ bỏ.

Đây không phải khoảng cách trong đàm phán, mà là sự chia cắt mang tính học thuyết, được khoác lên lớp áo ngôn ngữ pháp lý. NPT ghi nhận “quyền bất khả xâm phạm đối với năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình phù hợp với Điều I và II”. Iran đọc vế đầu tiên, Mỹ nhấn mạnh vế thứ hai. Cả hai đều viện dẫn cùng một điều khoản, nhưng cách hiểu về ý nghĩa của nó với phía bên kia lại hoàn toàn khác biệt.

Iran đang vận hành ít nhất năm kênh truyền thông song song, bao gồm: sự phủ nhận của Araghchi dành cho khán giả trong nước, những lời đe dọa từ Ghalibaf hướng đến thị trường trái phiếu, kênh liên lạc bí mật dành cho Washington, tuyên truyền của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) để củng cố lực lượng nòng cốt, và nguồn tin giấu tên cho CNN nhắm vào khán giả toàn cầu.

Mỗi thông điệp đều mâu thuẫn với những thông điệp còn lại, nhưng tất cả đều có thật. Iran vừa phủ nhận đàm phán, vừa tiến hành tiếp cận; vừa đe dọa leo thang, vừa báo hiệu sẵn sàng lắng nghe; vừa tuyên bố chiến thắng, vừa thừa nhận áp lực đủ lớn để phải lắng nghe. Đây không phải sự hỗn loạn, mà là chiến lược của một chính thể đang quản lý năm câu chuyện cho năm đối tượng khán giả khác nhau, trong khi 88 triệu người dân Iran đang sống trong cảnh mất điện và các trạm thu phí vẫn thu về nhân dân tệ.

Thị trường tài chính phản ứng với những tiêu đề, chứ không phải thực chất. Giá dầu WTI giảm xuống 88,13 USD/thùng sau thông tin về thỏa thuận, mức sụp giảm 10% được thúc đẩy bởi các thuật toán đọc từ khóa “ngừng bắn” và “đồng ý với các điểm chính”. Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm giảm về 4,33%, các nhà giao dịch năng lượng thu hẹp vị thế bán khống, còn vàng thì tạm dừng đà tăng.

Và rồi Araghchi lên truyền hình phủ nhận mọi điều, Kourani bị ám sát, IRGC ra tuyên bố “toàn thắng” từ một sở chỉ huy đã được di dời. Đợt phục hồi ngắn ngủi được định giá bằng những lời nói, còn cuộc chiến thì vẫn tiếp diễn.

Các nhà phân tích cho rằng kế hoạch 15 điểm của Mỹ có tham vọng nhưng cũng đầy rẫy vấn đề. Theo The Guardian, đề xuất này về cơ bản là phiên bản hồi sinh của một kế hoạch đã sụp đổ vào năm 2025 sau các cuộc không kích của Israel.

Phía sau những ồn ào, Saudi Arabia đang quan sát. Tuyên bố của Thái tử Mohammed bin Salman vào năm 2018 với CBS và năm 2023 với Fox News vẫn còn nguyên giá trị: nếu Iran phát triển vũ khí hạt nhân, Saudi Arabia “sẽ làm theo càng sớm càng tốt”.

Tháng 11/2025, thỏa thuận 123 được ký giữa Mỹ và Saudi Arabia, cho phép Riyadh làm giàu uranium trong nước mà không bắt buộc phải tuân theo Nghị định thư bổ sung của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA). Điều này tạo ra một nghịch lý: Mỹ yêu cầu Iran từ bỏ chương trình hạt nhân, trong khi cơ sở hạ tầng cho một cuộc chạy đua vũ trang trong khu vực đang được lắp ráp với đồng minh then chốt. Các nhà lập pháp Mỹ đã cảnh báo việc cho phép Saudi Arabia làm giàu uranium sẽ “thổi bùng cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân ở Trung Đông”.

Thời gian ngừng bắn dự kiến hết hạn vào cuối tuần này. Kế hoạch 15 điểm yêu cầu Iran từ bỏ hoàn toàn năng lực hạt nhân, nhưng Iran khẳng định đó là quyền bất khả xâm phạm. Các bên trung gian bày tỏ sự hoài nghi, còn các vụ ám sát vẫn tiếp diễn. Ba chiếc đồng hồ đang vận hành theo nhịp riêng: đồng hồ nitơ trong các máy ly tâm, đồng hồ lợi suất trái phiếu, và đồng hồ nhân dân tệ.

Câu hỏi cốt lõi hiện nay là liệu các cuộc đàm phán do Pakistan làm trung gian có thể đạt được đột phá hay không, hay mọi nỗ lực ngoại giao sẽ bị phá hủy bởi các hoạt động quân sự vẫn đang được tiến hành “toàn lực”. Khi Tổng thống Trump tự tin tuyên bố Iran “muốn có thỏa thuận đến mức khó tin”, thì người phát ngôn Quốc hội Iran Ghalibaf lại khẳng định việc tung tin “giả” chỉ nhằm thao túng thị trường tài chính và dầu mỏ, giúp Mỹ và Israel thoát khỏi vũng lầy.

48 giờ qua đã cho thấy, trong bối cảnh này, hòa bình có thể chỉ cách chiến tranh một tuyên bố, và thị trường chỉ cần một dòng tin để thay đổi trạng thái. Điều làm nên sự khác biệt của giai đoạn này chính là việc tất cả các bên đều đang nói và hành động cùng lúc, tạo ra một bức tranh nhiều lớp mà trong đó không có một phiên bản sự thật duy nhất. Và cũng chính vì thế, những biến động tiếp theo của thị trường dầu mỏ, vàng và trái phiếu sẽ phụ thuộc vào việc các nhà đầu tư chọn tin vào thông điệp nào trong số sáu tín hiệu ấy.