Căng thẳng Mỹ-Iran tái diễn: Giá dầu tăng vọt, thị trường kim loại quý phục hồi mạnh sau điều chỉnh

Sự va chạm giữa máy bay không người lái Iran và tàu sân bay Mỹ ở Biển Ả Rập, cùng với đe dọa phong tỏa Eo biển Hormuz, đã đẩy giá dầu tăng hơn 1.5% chỉ trong một ngày, bất chấp dự báo dư cung toàn cầu đang dần hiện hữu.

Khi thị trường tài chính toàn cầu bước vào tháng 2/2026, các nhà đầu tư buộc phải đối mặt với một bức tranh đan xen đầy phức tạp. Một bên là căng thẳng địa chính trị bùng phát mạnh mẽ tại Trung Đông, với sự kiện Mỹ bắn hạ UAV Iran và những đe dọa trực tiếp đến tuyến đường vận chuyển dầu mỏ huyết mạch. Bên kia là những dữ liệu cung-cầu vật chất gây bất ngờ, như việc dự trữ dầu thô của Mỹ giảm mạnh kỷ lục.

Song hành cùng thị trường năng lượng, nhóm kim loại, từ quý đến công nghiệp, đang trải qua cú điều chỉnh lịch sử sau chuỗi tăng kỷ lục, mở ra câu hỏi về xu hướng dài hạn trong bối cảnh chính sách tiền tệ và nhu cầu công nghệ mới.

Bối cảnh này không chỉ là những con số biến động ngắn hạn. Nó phản ánh sự chuyển mình sâu sắc của thị trường hàng hóa toàn cầu, nơi mà các yếu tố cơ bản truyền thống đang bị thách thức và định hình lại bởi những biến số chính trị khó lường và những cú sốc từ thiên nhiên.

Bàn cờ địa chính trị Trung Đông: Dầu sôi lửa bỏng

Tâm điểm của thị trường năng lượng những ngày đầu tháng 2 tập trung vào Eo biển Hormuz, tuyến đường biển chiến lược nơi hơn 18 triệu thùng dầu thô và sản phẩm dầu được vận chuyển mỗi ngày, chiếm khoảng 25% thương mại dầu mỏ đường biển toàn cầu.

Sự kiện Mỹ bắn hạ một máy bay không người lái (UAV) của Iran khi nó “tiếp cận một cách hung hãn” tàu sân bay Abraham Lincoln trên Biển Ả Rập đã làm bùng lên nguy cơ leo thang quân sự trực tiếp. Cùng lúc, các tàu vũ trang của Iran tiếp cận một tàu chở dầu treo cờ Mỹ ở phía bắc Oman, làm dấy lên lo ngại về một cuộc phong tỏa eo biển.

Điều đáng nói là những diễn biến căng thẳng này xảy ra ngay trước thềm một vòng đàm phán được lên kế hoạch giữa Washington và Tehran. Dù Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định các cuộc thương lượng vẫn đang diễn ra, Tehran đã đưa ra các yêu cầu mới, bao gồm việc thay đổi địa điểm đàm phán và thu hẹp phạm vi thảo luận, khiến triển vọng đối thoại trở nên mờ mịt hơn.

Sự bất định này khiến thị trường buộc phải tính thêm một “khoản phí rủi ro” vào giá dầu, như nhận định của ông Satoru Yoshida, chuyên gia tại Rakuten Securities.

Theo phân tích của Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia, một kịch bản xung đột trực tiếp có thể đẩy giá dầu từ vùng giữa 60 USD/thùng lên ngưỡng 80 USD/thùng trong ngắn hạn.

Thậm chí, nếu xảy ra các cuộc tấn công nhắm vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ trọng yếu của Vùng Vịnh hoặc gây gián đoạn nghiêm trọng việc vận chuyển qua Hormuz, mức giá có thể chạm ngưỡng 80-100 USD/thùng.

Rủi ro này càng trở nên nghiêm trọng khi các quốc gia xuất khẩu dầu lớn nhất khu vực như Ả Rập Xê-út, Iran, UAE, Kuwait và Iraq đều phụ thuộc phần lớn vào eo biển này để xuất khẩu dầu thô, chủ yếu sang châu Á.

Song song với căng thẳng trực tiếp Mỹ-Iran, tình hình chính trị tại Iraq - nhà sản xuất lớn thứ hai trong OPEC, đang tạo thêm một lớp bất ổn chồng chất. Việc các chính trị gia Iraq đề cử cựu Thủ tướng Nouri Al-Maliki – một nhân vật được cho là có quan hệ thân thiết với Iran – tái đảm nhận vị trí lãnh đạo đã vấp phải phản ứng quyết liệt từ Washington.

Tổng thống Trump thẳng thừng cảnh báo rằng Mỹ sẽ chấm dứt mọi sự hỗ trợ nếu ông Al-Maliki trở lại nắm quyền, cáo buộc thời kỳ cầm quyền trước đây của ông này đã đẩy Iraq vào “cảnh nghèo đói và hỗn loạn hoàn toàn”. Đáp trả, ông Al-Maliki lên án đây là sự “can thiệp trắng trợn” vào công việc nội bộ của Iraq.

Cuộc khủng hoảng chính trị này không chỉ làm trì hoãn tiến trình bầu cử tổng thống và thành lập chính phủ mới ở Baghdad, mà còn đặt ra nguy cơ chia rẽ sâu sắc hơn trong nội bộ OPEC. Một chính phủ Iraq thân Iran hơn có thể làm phức tạp thêm các nỗ lực phối hợp chính sách sản xuất của khối này, vốn đang vật lộn để cân bằng thị trường trong bối cảnh dư cung.

Thị trường vật chất: Sốc cung từ Mỹ và bức tranh dư thừa toàn cầu

Trong khi các yếu tố địa chính trị thổi bùng lên “phần bù rủi ro”, thì những diễn biến thực tế về cung-cầu cũng có những bất ngờ không kém. Báo cáo tuần từ Viện Dầu khí Mỹ (API) cho thấy dự trữ dầu thô của Mỹ đã giảm mạnh 11.1 triệu thùng trong tuần trước đó, một mức giảm vượt xa so với kỳ vọng của thị trường chỉ ở mức 640,000 thùng.

Nếu số liệu chính thức từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) công bố sau đó cũng ghi nhận xu hướng tương tự, đây sẽ là mức giảm dự trữ lớn nhất kể từ tháng 6/2025.

Sự sụt giảm đột ngột này được cho là hệ quả trực tiếp từ cơn bão mùa đông quét qua nhiều khu vực rộng lớn của nước Mỹ, vốn đã ảnh hưởng đến hoạt động hạ tầng năng lượng và đồng thời đẩy nhu cầu sưởi ấm tăng vọt.

Bên cạnh đó, hoạt động xuất khẩu dầu thô của Mỹ tăng mạnh cũng góp phần vào việc thu hẹp tồn kho trong nước. Tuy nhiên, đây có thể chỉ là một cú sốc tạm thời.

Dữ liệu từ EIA trước đó cho thấy sản lượng dầu của Mỹ tuy có giảm nhẹ nhưng vẫn duy trì ở mức cao, khoảng 13.7 triệu thùng/ngày, và cao hơn cùng kỳ năm ngoái.

Trái ngược với tình trạng thắt chặt ngắn hạn tại Mỹ, bức tranh toàn cầu lại đang hướng đến sự dư thừa. Trong báo cáo mới nhất của mình, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo thị trường dầu toàn cầu sẽ dư cung tới 4.25 triệu thùng/ngày trong quý I/2026, tương đương khoảng 4% nhu cầu toàn cầu. Nguyên nhân chính đến từ việc OPEC+ bắt đầu tăng sản lượng từ tháng 4/2025, cùng với sản lượng gia tăng từ các nhà sản xuất ngoài khối như Mỹ, Guyana và Brazil.

IEA nhận định rằng, nếu không có thêm những gián đoạn đáng kể từ Iran, Venezuela hay các động thái cắt giảm sản lượng mới, tình trạng dư thừa đáng kể sẽ sớm quay trở lại. Nhận định này cho thấy áp lực hạ nhiệt giá dầu về trung hạn là có thực, và đợt tăng giá hiện tại chủ yếu được thúc đẩy bởi cảm tính và lo ngại về rủi ro gián đoạn nguồn cung.

Thị trường khí đốt châu Âu: Dự trữ cạn kiệt trong mùa đông ôn hòa

Không nằm ngoài vòng xoáy biến động, thị trường khí đốt tự nhiên châu Âu đang ở trong thế giằng co kỳ lạ. Một mặt, mức tồn trữ trong các kho chứa của EU đã giảm xuống dưới 40% công suất, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 5 năm là 56% và đang trên đà kết thúc mùa sưởi 2025/2026 ở mức thấp hơn cả năm 2022. Tình trạng dự trữ thấp như vậy thường là yếu tố hỗ trợ mạnh cho giá cả.

Tuy nhiên, mặt khác, dự báo thời tiết ôn hòa hơn trong những ngày tới đang kìm hãm đà tăng. Nhu cầu sưởi ấm dự kiến sẽ giảm, khiến áp lực lên nguồn cung được giảm bớt. Kết quả là, giá khí đốt tại sàn TTF (Hà Lan), chuẩn mực của châu Âu, đã giảm 3.2% trong phiên giao dịch ngày 3/2. Sự phân kỳ này cho thấy thị trường đang cân nhắc giữa rủi ro cơ bản (dự trữ thấp) và yếu tố thời vụ tức thời (thời tiết ấm), và tạm thời nghiêng về phía sau.

Nhóm kim loại: Sự phục hồi mạnh mẽ sau cú sốc lịch sử

Sau một tuần biến động cực độ được giới tài chính gọi là “Thảm sát thứ Sáu”, thị trường kim loại thế giới trong ngày 4/2 đã có màn hồi phục ấn tượng. Sự ổn định trở lại của điều kiện thị trường rộng và áp lực giảm nhẹ của đồng USD đã tạo điều kiện cho lực mua quay trở lại.

Vàng và Bạc: Điều chỉnh hay đảo chiều?

Kim loại quý đã thu hút sự quan tâm mua vào mới sau khi giá vàng lao dốc khoảng 11.4% và giá bạc mất tới 35.9% giá trị chỉ trong một phiên giao dịch trước đó. Trong phiên phục hồi, giá vàng giao ngay tăng hơn 6%, trong khi bạc tăng khoảng 8%.

Theo phân tích từ ING, đợt điều chỉnh mạnh vừa qua không đánh dấu sự thay đổi trong câu chuyện vĩ mô nền tảng hỗ trợ vàng. Các yếu tố như nhu cầu trú ẩn an toàn, hoạt động mua vào liên tục của các ngân hàng trung ương, và triển vọng về lãi suất thực vẫn là những trụ cột vững chắc cho kim loại này trong trung hạn. Xu hướng tích lũy mạnh mẽ của khu vực chính thức, bắt đầu từ sau cuộc xâm lược Ukraine của Nga năm 2022, vẫn được duy trì ngay cả khi tốc độ có chậm lại đôi chút vào năm ngoái.

Giới phân tích từ các ngân hàng đầu tư lớn vẫn rất lạc quan về triển vọng dài hạn. UBS và J.P. Morgan kỳ vọng giá vàng có thể chạm mốc 6,200 - 6,300 USD/ounce vào cuối năm 2026, trong khi Deutsche Bank đặt mục tiêu 6,000 USD/ounce.

Đồng: Sức ép từ nhu cầu chiến lược và công nghệ

Thị trường đồng cũng có màn bật tăng mạnh, với giá trên sàn London (LME) tăng gần 5% sau khi giảm 11% từ mức cao kỷ lục thiết lập vào cuối tháng 1. Động lực chính đến từ lời kêu gọi của Hiệp hội Công nghiệp Kim loại Màu Trung Quốc (CNIA) về việc tăng cường dự trữ đồng chiến lược quốc gia, phối hợp với các nhà sản xuất quốc doanh lớn để củng cố kho dự trữ thương mại.

Nhu cầu đồng trong dài hạn tiếp tục được hỗ trợ bởi làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi năng lượng xanh. Chuyên gia Gregory Shearer từ J.P. Morgan dự báo các trung tâm dữ liệu AI riêng biệt có thể tiêu thụ tới 475,000 tấn đồng vào năm 2026, tăng vọt so với mức 110,000 tấn của năm 2025.

Tuy nhiên, dữ liệu từ báo cáo Cam kết của Nhà giao dịch (COT) cho thấy các nhà đầu tư đang thận trọng hơn. Vị thế mua ròng đối với đồng LME đã giảm 11,323 lô xuống còn 35,980 lô trong tuần kết thúc ngày 30/1, mức thấp nhất kể từ tháng 10/2023. Tương tự, vị thế mua ròng của nhôm cũng giảm mạnh, trong khi kẽm ghi nhận dòng tiền mua vào nhẹ.

Kết luận

Bước vào những tháng đầu năm 2026, thị trường hàng hóa toàn cầu đang đứng trước sự giằng co giữa nhiều lực đối nghịch. Một bên là các rủi ro địa chính trị có thể bùng nổ bất cứ lúc nào, từ Trung Đông đến Đông Âu, có khả năng tạo ra những cú sốc nguồn cung đột ngột và đẩy giá lên cao. Bên kia là thực tế cơ bản về một thị trường dầu mỏ đang dư thừa, với nguồn cung từ OPEC+ và các nhà sản xuất ngoài khối dồi dào, cùng với nhu cầu toàn cầu tăng trưởng ở mức khiêm tốn do những lo ngại về kinh tế.

Đối với kim loại, mặc dù các đợt điều chỉnh kỹ thuật mạnh có thể còn tiếp diễn, nhưng các xu hướng dài hạn vẫn còn nguyên vẹn. Nhu cầu chiến lược từ các quốc gia, sự dịch chuyển trong dự trữ ngoại hối toàn cầu, và làn sóng đầu tư vào công nghệ xanh và AI sẽ tiếp tục là những trụ cột vững chắc cho nhóm hàng hóa này.

Trong ngắn hạn, tâm lý thị trường và tin tức địa chính trị sẽ là những yếu tố chi phối chính. Mọi diễn biến xung quanh cuộc đàm phán Mỹ-Iran, tình hình chính trị ở Iraq, hay các động thái chính sách thương mại mới sẽ lập tức được phản ánh trên bảng giá.

Tuy nhiên, các nhà đầu tư cũng cần tỉnh táo nhìn nhận những cảnh báo từ IEA về một thị trường dư cung sắp hình thành, bởi cuối cùng, quy luật cung-cầu vẫn là yếu tố định giá nền tảng và lâu dài nhất.