Thủ tướng Takaichi đang "đánh cược" sự nghiệp chính trị vào cuộc bầu cử sớm

Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đang đặt cược sự nghiệp chính trị của mình vào một cuộc bầu cử sớm được dự đoán vào tháng 2/2026, trong một tình thế chưa từng có: không có sự hỗ trợ bầu cử từ đồng minh liên minh truyền thống. Quyết định này được đưa ra giữa lúc đồng yên chạm đáy 18 tháng và thị trường tài chính biến động dữ dội, phản ánh những lo ngại sâu sắc về tương lai chính sách của nền kinh tế lớn thứ ba thế giới.

Cuộc bầu cử này, dự kiến được chính thức kích hoạt vào ngày khai mạc Quốc hội 23/01 và tổ chức bỏ phiếu vào 08/02 hoặc một tuần sau đó, không chỉ là bài kiểm tra đầu tiên đối với nữ thủ tướng mới nhậm chức, mà còn là phép thử cho một cấu trúc liên minh cầm quyền chưa từng được kiểm chứng. Sự vắng mặt của đảng Komeito - “cỗ máy bầu cử” đáng tin cậy suốt hơn hai thập kỷ của Đảng Dân chủ Tự do (LDP) - khiến cho canh bạch chính trị của bà Takaichi trở nên đặc biệt mạo hiểm, bất chấp tỷ lệ ủng hộ cá nhân duy trì ở mức cao khoảng 70%.

Bối cảnh đầy tham vọng và tính toán chiến lược

Động thái giải tán Hạ viện sớm nằm trong một kế hoạch chiến lược được tính toán kỹ lưỡng. Bà Sanae Takaichi, người trở thành nữ thủ tướng đầu tiên của Nhật Bản vào ngày 21/10/2025, nhìn thấy một “cửa sổ cơ hội” hiếm có để chuyển hóa sự ủng hộ cá nhân mạnh mẽ thành đa số nghị viện vững chắc. Một chiến thắng thuyết phục sẽ cho phép bà khôi phục đa số thoải mái trong Hạ viện, hiện chỉ còn ở mức mong manh 233/465 ghế, từ đó củng cố vị thế lãnh đạo lâu dài thay vì chỉ vài tháng.

Thành công này còn mang ý nghĩa đối ngoại quan trọng. Nó sẽ tạo thế mạnh cho bà Takaichi trong cuộc gặp sắp tới với Tổng thống Mỹ Donald Trump vào mùa xuân, đồng thời gửi đi thông điệp rõ ràng về một Nhật Bản quyết đoán tới Bắc Kinh, đặc biệt liên quan đến vấn đề Đài Loan. Các phân tích từ Bloomberg và Reuters đều chỉ ra rằng bà đang tìm cách tái khẳng định vị thế kinh tế và quốc phòng của Nhật Bản trên trường quốc tế, tận dụng xu hướng chuyển dịch cánh hữu trong nước.

Mặt trận liên minh: Điểm yếu chí mạng của kế hoạch

Trở ngại lớn nhất cho kế hoạch hoàn hảo này nằm ở chính cấu trúc liên minh mới. Sau khi Komeito chấm dứt liên minh 26 năm với LDP vào tháng 10/2025, LDP đã nhanh chóng bắt tay với Đảng Đổi mới Nhật Bản (JIP) - một đối tác có chung quan điểm cánh hữu, ủng hộ tăng cường năng lực quốc phòng và ít e ngại trong chính sách an ninh. Tuy nhiên, sự tương đồng về tư tưởng không đồng nghĩa với sự ăn ý về chiến thuật.

Khác biệt căn bản nằm ở văn hóa phối hợp bầu cử. Komeito trước đây từng là một đối tác chiến lược hoàn hảo: họ không đưa ứng viên tranh cử ở nhiều khu vực đơn lẻ để nhường đường và vận động cho ứng viên LDP, đổi lại LDP ủng hộ họ ở các ghế đại diện tỷ lệ. Cơ chế “chia sẻ phiếu bầu” này từng là công thức vàng đảm bảo đa số cho liên minh cầm quyền. Giáo sư Katsuyuki Yakushiji của Đại học Toyo nhận định: “Liên minh giữa LDP và Komeito không chỉ để thành lập chính phủ, mà chủ yếu nhằm phối hợp bầu cử và chia sẻ phiếu bầu.”

Ngược lại, JIP tỏ ra hoàn toàn xa lạ với văn hóa hợp tác này. Lãnh đạo JIP, Thống đốc Osaka Hirofumi Yoshimura, tuyên bố thẳng thừng: “Không cần thiết phải phối hợp nơi đưa ra ứng cử viên. Tôi nghĩ chúng ta có thể cứ việc chiến đấu trong cuộc bầu cử.” Thậm chí, ông Yoshimura và Thị trưởng Osaka Hideyuki Yokoyama còn đang cân nhắc từ chức để tái tranh cử địa phương cùng ngày với bầu cử quốc gia, cho thấy ưu tiên hàng đầu của họ vẫn là chương trình nghị sự ở Osaka hơn là thành công chung của liên minh.

Sự thiếu vắng Komeito có thể gây tổn thất nghiêm trọng. Các ước tính từ truyền thông Nhật Bản chỉ ra rằng trong cuộc bầu cử Hạ viện năm 2024, nếu không có sự hỗ trợ từ cử tri Komeito, LDP có thể đã mất từ 20% đến 40% trong tổng số 132 ghế đơn vị mà họ giành được. Báo Nikkei ước tính con số cụ thể là 25 ghế, trong khi đài JNN cho rằng có thể lên tới 32 ghế. Quan trọng hơn, báo Sankei Shimbun tiết lộ trung bình mỗi khu vực bầu cử nhận được khoảng 20.000 phiếu từ cử tri Komeito - một con số đủ để xoay chuyển cục diện ở các địa phương tranh chấp sít sao.

Phe đối lập tái tập hợp: Mối đe dọa không thể xem thường

Trong khi liên minh cầm quyền tỏ ra lỏng lẻo, các đảng đối lập đang có những bước đi nhanh chóng và bài bản để tập hợp lực lượng. Đảng Dân chủ Lập hiến (CDPJ) và chính đảng Komeito vừa rời liên minh đang đẩy mạnh đàm phán để thành lập một chính đảng mới hoặc một khối liên minh chặt chẽ nhằm tạo ra thách thức trực diện.

Theo nguồn tin, kế hoạch của họ bao gồm việc Komeito rút lui khỏi tất cả các khu vực bầu cử đơn lẻ mà họ dự kiến tranh cử, bao gồm cả khu vực của lãnh đạo đảng Tetsuo Saito, để ủng hộ ứng viên của CDPJ. Sự phối hợp này không chỉ dừng lại ở cấp độ ứng viên mà còn mở rộng sang danh sách tỷ lệ và xây dựng chương trình nghị sự chung, tập trung vào các vấn đề như cải cách chính trị sau bê bối quỹ đen của LDP.

Các đảng đối lập khác cũng chỉ trích mạnh mẽ thời điểm tổ chức bầu cử, cho rằng việc giải tán Hạ viện vào lúc này sẽ cản trở việc thông qua ngân sách tài khóa 2026 trước khi năm tài khóa hiện tại kết thúc vào tháng 3, gây ra khoảng trống chính sách và làm tổn hại đến nền kinh tế. Lãnh đạo đảng Dân chủ Quốc dân, ông Tamaki Yuichiro, nhận định động thái này cho thấy chính phủ “không đặt kinh tế làm ưu tiên hàng đầu”.

Thị trường tài chính: Phản ứng hỗn hợp với tương lai bất định

Thị trường tài chính trong và ngoài nước đang phản ứng một cách phức tạp trước những diễn biến chính trị này. Vào sáng ngày 15/01 tại Tokyo, đồng yên chạm mức yếu nhất trong 18 tháng, với tỷ giá đạt 159,45 JPY/USD, trước khi phục hồi nhẹ về quanh mức 158. Cùng lúc đó, lợi tức trái phiếu chính phủ kỳ hạn 30 năm khớp với mức cao kỷ lục, trong khi chỉ số chứng khoán tiếp tục hướng tới đỉnh mới.

Sự phân hóa trong phản ứng thị trường phản ánh những kỳ vọng trái chiều. Một mặt, các nhà đầu tư dường như đang đặt cược vào chiến thắng của bà Takaichi và sự tiếp tục của các chính sách kích thích tài khóa mở rộng - vốn duy trì mức chi tiêu công cao để thúc đẩy tăng trưởng trong khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) vẫn thận trọng với lộ trình tăng lãi suất. Mặt khác, lợi tức trái phiếu dài hạn tăng cao lại báo hiệu những lo ngại về tính bền vững tài chính trong dài hạn.

Giáo sư Yu Uchiyama từ Đại học Tokyo cảnh báo: “Nhìn vào đồng yên yếu và lợi suất trái phiếu siêu dài hạn tăng, tôi cho rằng thị trường đã phát đi tín hiệu đáng kể về rủi ro từ chính sách tài khóa mở rộng của chính quyền Takaichi. Nếu giá cổ phiếu giảm, tình hình sẽ trở nên cực kỳ khó khăn cho chính phủ.”

Bối cảnh quốc tế càng làm phức tạp thêm vấn đề. Năm 2025 chứng kiến cả “sự rời xa USD” lẫn “sự rời xa JPY” cùng lúc, khiến biến động tỷ giá trở nên khó lường. Các chuyên gia từ Nomura chỉ ra rằng mối tương quan truyền thống giữa chênh lệch lãi suất Mỹ-Nhật và sức mạnh đồng yên dường như không còn hiệu lực từ giữa năm 2025. Áp lực đồng yên giảm giá hiện tại phản ánh lo ngại sâu sắc hơn về tình hình tài khóa dài hạn của Nhật Bản dưới một chính phủ theo đuổi chính sách chi tiêu mạnh mẽ.

Đối với giới giao dịch ngoại hối, diễn biến này mang lại cả cơ hội lẫn rủi ro đáng kể. Các cặp tiền liên quan đến JPY, đặc biệt là USD/JPY, đang chứng kiến biến động mạnh với ngưỡng 159 trở thành điểm tâm lý quan trọng. “Takaichi Trade” - kỳ vọng cổ phiếu Nhật tăng nhờ kích thích tài khóa - có thể tái diễn, nhưng chỉ khi chính phủ duy trì được ổn định chính trị sau bầu cử.

Một ván bài với nhiều ẩn số

Cuộc bầu cử sớm tháng 2/2026 thực sự là một canh bạc chính trị đầy mạo hiểm của Thủ tướng Sanae Takaichi. Một mặt, nó mang đến cơ hội vàng để chuyển hóa sự ủng hộ cá nhân cao thành đa số nghị viện ổn định, qua đó định hình chính sách Nhật Bản trong nhiều năm tới. Mặt khác, đây là lần đầu tiên sau hơn hai thập kỷ LDP bước vào một cuộc tổng tuyển cử mà không có sự hỗ trợ từ “cỗ máy bầu cử” Komeito.

Yếu tố bất định lớn nhất nằm ở mối quan hệ lỏng lẻo với JIP. Việc thiếu đi sự phối hợp chiến thuật và khả năng xảy ra cạnh tranh trực tiếp tại hàng chục khu vực bầu cử có thể khiến liên minh cầm quyền tự làm hao tổn lực lượng, tạo cơ hội cho phe đối lập đang ngày càng gắn kết. Trong khi đó, thị trường tài chính đang gióng lên hồi chuông cảnh báo thông qua đồng yên yếu và lợi tức trái phiếu tăng cao.

Giáo sư Kensuke Takayasu từ Đại học Waseda nhận xét: “Thật khó để nói mọi thứ sẽ diễn ra như thế nào... Có lẽ bà Takaichi có những con số nội bộ chứng minh rằng cử tri ủng hộ sẽ đi bỏ phiếu đông đủ. Theo nghĩa đó, đây là một canh bạc.”

Kết quả của canh bạc này sẽ không chỉ định đoạt tương lai chính trị của vị nữ thủ tướng đầu tiên Nhật Bản, mà còn quyết định hướng đi của nền kinh tế lớn thứ ba thế giới trong bối cảnh địa chính trị ngày càng phức tạp. Trong những tuần tới, mọi ánh mắt sẽ đổ dồn về Tokyo, nơi một quyết định chính trị có thể thay đổi cục diện kinh tế toàn cầu và định hình lại thị trường ngoại hối trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm tới.