Lời nói đầu:Căng thẳng Mỹ-Iran bùng phát thành giao tranh quân sự trực diện: Mỹ không kích ba đợt, Iran đáp trả bằng tên lửa đạn đạo vào Bahrain, Kuwait, Jordan. Dầu tăng gần 1%, vàng thủng 4.200 USD, lợi suất trái phiếu toàn cầu biến động dữ dội trước thềm CPI Mỹ. Bài tổng hợp đầy đủ diễn biến địa chính trị, dữ liệu vĩ mô Trung Quốc, Nhật Bản, Canada, và các phân tích chuyên sâu từ Phố Wall.
Chỉ trong 24 giờ, xung đột Mỹ-Iran từ đòn tấn công trực thăng Apache đã leo thang thành chiến dịch không kích ba đợt và màn đáp trả bằng tên lửa đạn đạo xuyên biên giới, xóa sổ hy vọng thỏa thuận hạt nhân. Thị trường toàn cầu hứng chịu cú sốc kép từ địa chính trị và dữ liệu lạm phát nóng lên khắp các nền kinh tế lớn.

Khởi nguồn từ cú sốc trên Eo biển Hormuz
Mọi diễn biến bắt đầu vào ngày 09 tháng 06, khi một máy bay trực thăng quân sự AH-64 Apache của quân đội Hoa Kỳ bị bắn hạ gần Eo biển Hormuz, một trong những tuyến hàng hải năng lượng quan trọng nhất thế giới. Thông tin ban đầu được đích thân Trump xác nhận trên nền tảng Truth Social với tuyên bố rằng lực lượng Iran đã bắn rơi một trực thăng của Mỹ. Trong khi một số nguồn tin ban đầu cho thấy chiếc trực thăng có thể đã bị máy bay không người lái của Iran tấn công, phía Tehran sau đó đã phủ nhận việc hành động có chủ đích, với tuyên bố từ Thứ trưởng Ngoại giao nước này rằng vụ việc là không cố ý.
Tuy nhiên, với một chiếc trực thăng quân sự bị phá hủy và phi hành đoàn đã được giải cứu, cánh cửa cho một phản ứng quân sự từ Washington đã mở toang. Lực lượng Mỹ ngay lập tức bắt đầu tiến hành các cuộc không kích mà Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ (CENTCOM) mô tả là mang tính “tự vệ” nhằm vào Iran. Thông tin từ hiện trường cho thấy nhiều vụ nổ lớn đã xảy ra gần Bandar Abbas, một thành phố cảng chiến lược của Iran nằm ngay trên bờ Eo biển Hormuz, vào cuối ngày hôm đó.
Những gì diễn ra sau đó là một chiến dịch quân sự với cường độ leo thang nhanh chóng. Theo các nguồn tin tình báo và truyền thông xác nhận, quân đội Mỹ đã thực hiện tới ba đợt tấn công riêng biệt. Đợt thứ hai nhằm vào Iran được cho là đã diễn ra ngay sau đó, và một đợt thứ ba được phát động với hỏa lực mạnh mẽ, sử dụng tên lửa đạn đạo phóng đi từ khu vực Isfahan.
Trong tuyên bố chính thức, CENTCOM thông báo rằng các lực lượng Mỹ đã hoàn tất các cuộc không kích tự vệ nhằm vào các mục tiêu phòng thủ của Iran ở khu vực Hormuz. Trump cũng nhấn mạnh trên mạng xã hội rằng phản ứng của Mỹ là “rất mạnh mẽ”, nhưng đồng thời để ngỏ khả năng các cuộc đàm phán về một thỏa thuận hạt nhân có thể đạt được “trong vòng vài tuần”, một tuyên bố được Phó Tổng thống JD Vance nhắc lại với hy vọng thỏa thuận có thể sớm thành hiện thực.
Ở một diễn biến song song, phái đoàn Mỹ tại Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) đang tích cực tìm kiếm thông tin chính xác về kho uranium đã làm giàu của Iran, một chi tiết cho thấy cuộc khủng hoảng hạt nhân vẫn là mấu chốt trong mọi tính toán chiến lược.
Tuy nhiên, phản ứng từ Tehran không chỉ dừng lại ở lời nói. Bất chấp việc Mỹ tuyên bố hoàn tất chiến dịch không kích, lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã phát động một cuộc tấn công trả đũa quy mô lớn chưa từng có.
Theo thông tin tình báo từ phóng viên Barak Ravid của Axios, ít nhất bốn tên lửa đạn đạo và nhiều máy bay không người lái đã được Iran phóng vào các căn cứ của Mỹ tại Bahrain, Kuwait và Jordan. Đáng chú ý, IRGC tuyên bố đã nhắm mục tiêu vào Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ đóng tại Bahrain. Các hệ thống phòng không của Kuwait đã phải vào cuộc để đánh chặn “các mục tiêu trên không của đối phương”, trong khi chính quyền Jordan xác nhận các mảnh vỡ đã rơi xuống lãnh thổ sau khi tên lửa bị đánh chặn, may mắn không có thương vong hay thiệt hại nào được báo cáo. Còi báo động cũng đã vang lên nhiều lần trên khắp Bahrain.
Bộ trưởng Ngoại giao Iran, ông Abbas Araghchi, đã đưa ra một tuyên bố cứng rắn, cảnh báo các lực lượng nước ngoài trong khu vực phải rời đi và khẳng định lực lượng vũ trang nước này “sẽ không để bất kỳ căn cứ Mỹ nào an toàn”.
Phố Wall chao đảo, giá dầu vọt lên trước sức nóng địa chính trị và lạm phát
Hậu quả ngay lập tức trên thị trường tài chính là sự dịch chuyển mạnh mẽ của dòng vốn.
Chứng khoán châu Á đồng loạt lao dốc trong phiên giao dịch ngày 10 tháng 06, với chỉ số chứng khoán Đài Loan có thời điểm giảm hơn 2% và Kospi của Hàn Quốc tiếp tục nới rộng đà giảm do áp lực từ các cổ phiếu chip và căng thẳng chiến tranh.

Nguồn: Bloomberg
Tâm lý lo ngại rủi ro bao trùm, đẩy các nhà đầu tư tìm đến các tài sản trú ẩn an toàn truyền thống như đồng Yên Nhật và làm suy yếu các đồng tiền nhạy cảm với rủi ro như đô la Úc. Đồng Won Hàn Quốc chịu áp lực lớn, buộc nhà chức trách phải mở cuộc thanh tra ngoại hối đầu tiên sau 14 năm nhằm bảo vệ tỷ giá.

Nguồn: Bloomberg
Trong khi đó, Ngân hàng Trung ương Đài Loan lên tiếng sẽ theo dõi chặt chẽ dòng vốn đổ vào thị trường chứng khoán, đồng thời cảnh báo rằng nếu giá dầu trung bình toàn cầu vượt 85 USD/thùng trong năm nay, họ sẽ buộc phải nâng dự báo lạm phát. Chỉ số niềm tin tiêu dùng Indonesia cũng giảm từ 123 xuống 120,9 trong tháng 5, phản ánh sự thận trọng ngày càng lớn trong khu vực.
Tuy nhiên, tâm điểm của mọi sự chú ý đổ dồn vào thị trường năng lượng.
Giá dầu thô đã có thời điểm tăng gần 1% trong bối cảnh nguồn cung bị đe dọa nghiêm trọng. Mối lo ngại về khả năng Eo biển Hormuz, nơi trung chuyển khoảng 1/5 sản lượng dầu toàn cầu, có thể không bao giờ mở cửa hoàn toàn trở lại đã trở thành chủ đề nóng trên các diễn đàn tài chính.
Báo cáo tồn kho dầu hàng tuần từ Viện Dầu khí Mỹ (API) càng làm trầm trọng thêm nỗi sợ thiếu hụt nguồn cung khi ghi nhận mức giảm khổng lồ 9,119 triệu thùng dầu thô, cùng với mức giảm mạnh 1,125 triệu thùng tại kho Cushing và 1,191 triệu thùng xăng.
Đà tăng của giá dầu càng được củng cố khi nhu cầu nhiên liệu sưởi ấm và các sản phẩm chưng cất giữ vững mức giá cao, trong khi giá nhôm lại rơi xuống mức thấp nhất một tháng vì lo ngại triển vọng kinh tế bị bào mòn bởi chiến tranh và lãi suất cao.
Ngược dòng thị trường, giá đồng tiếp tục giảm nhẹ do sức ép từ các yếu tố vĩ mô bất lợi dù vẫn có lực đỡ từ thuế nhập khẩu, còn giá bạch kim nới rộng đà trượt dốc.
Sự leo thang này xảy ra đúng vào thời điểm cực kỳ nhạy cảm, khi thị trường đang chuẩn bị đón nhận báo cáo Chỉ số Giá tiêu dùng (CPI) tháng 5 của Mỹ, dự kiến công bố vào cuối ngày. Giới phân tích nhận định rằng giá xăng dầu cao hơn nhiều khả năng sẽ tiếp tục đẩy lạm phát tiêu dùng Mỹ tăng lên mức cao nhất trong ba năm, củng cố lập trường “diều hâu” của Cục Dự trữ Liên bang (Fed).
Trên thị trường trái phiếu, các vị thế đặt cược của giới đầu tư đang phát đi tín hiệu rằng những đợt tăng lãi suất của Fed có thể sắp diễn ra. Ngân hàng Goldman Sachs cũng công bố phân tích lập luận Fed khó có thể cắt giảm lãi suất trong năm nay. Bài toán lạm phát của Fed càng trở nên phức tạp hơn, làm dấy lên đồn đoán rằng ngân hàng trung ương này thậm chí có thể phải cân nhắc tăng lãi suất thay vì cắt giảm.

Các quỹ phòng hộ đã tăng vị thế bán ròng trên thị trường hợp đồng tương lai SOFR lên mức cao nhất từ trước đến nay - Nguồn: Bloomberg
Theo khảo sát khách hàng của JPMorgan Treasury, trong tuần tính đến ngày 8 tháng 6, vị thế bán khống trực tiếp của nhà đầu tư đã giảm hai điểm phần trăm, chuyển sang trạng thái trung lập trong khi vị thế mua không thay đổi so với tuần trước. Khảo sát toàn diện khách hàng hiện cho thấy số lượng vị thế bán khống trực tiếp thấp nhất kể từ ngày 4 tháng 5.

Nguồn: Bloomberg
Điều này đã đẩy giá vàng lao dốc không phanh, có lúc thủng mốc hỗ trợ quan trọng 4.200 USD/ounce và xuống dưới 4.000 USD/ounce, khi sức hấp dẫn của tài sản không sinh lời suy giảm mạnh mẽ trước kỳ vọng lợi suất trái phiếu tăng cao.

Nguồn: Bloomberg
Giá bạc cũng chịu chung số phận ảm đạm, dao động gần mức thấp của tháng 3 dưới 6.450 USD/ounce, với tín hiệu kỹ thuật “death cross” đang đến gần càng củng cố đà giảm.

Nguồn: TradingView
Trên thị trường ngoại hối, cặp tỷ giá USD/JPY giữ vững trên ngưỡng tâm lý 160, khi thị trường vừa đặt cược vào khả năng BoJ tăng lãi suất, vừa thận trọng trước nguy cơ chính quyền Tokyo can thiệp để bảo vệ đồng Yên. Ngân hàng Citigroup dự báo đồng Yên có thể điều chỉnh về 155 vào cuối năm, nhưng đà tăng của giá dầu và sự cứng rắn của Fed khiến triển vọng này trở nên bấp bênh.

Nguồn: CityIndex
Đồng Euro đi ngang quanh mốc 1,1545 USD trước thềm dữ liệu lạm phát Mỹ, trong khi cặp EUR/JPY củng cố trên 1.8500 và cặp AUD/USD giằng co trên ngưỡng 0,7000, mức thấp nhất hai tháng, với tiềm năng giảm giá vẫn còn nguyên vẹn.
Trung Quốc trì trệ, Nhật Bản nóng lên, các nền kinh tế điều chỉnh
Xen lẫn vào bối cảnh căng thẳng địa chính trị là những dữ liệu kinh tế vĩ mô then chốt từ khắp các châu lục, phác họa một bức tranh tăng trưởng không đồng đều và đầy rủi ro lạm phát.
Trung Quốc công bố dữ liệu lạm phát tháng 5 với nhiều gam màu trái chiều.
Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bất ngờ chững lại ở mức 1,2% so với cùng kỳ năm ngoái, thấp hơn dự báo 1,3% và chỉ tăng 0,1% so với tháng trước, thấp hơn mức dự kiến 0,2%. Điều này cho thấy nhu cầu trong nước vẫn còn yếu và không theo kịp đà tăng của chi phí đầu vào. Ngược lại, chỉ số giá sản xuất (PPI) lại tăng với tốc độ nhanh nhất trong gần 4 năm, một phần do tác động từ cuộc chiến Iran làm tăng chi phí đầu vào và sự bùng nổ của lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI).

Nguồn: Reuters
Giá cả tại cổng nhà máy tăng mạnh nhưng không thể truyền tải sang người tiêu dùng, một tín hiệu đáng lo ngại cho thấy sức khỏe của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới vẫn đang trong trạng thái phục hồi mong manh.
Trên thị trường trái phiếu, Bộ Tài chính Trung Quốc đã chào bán thành công tín phiếu kỳ hạn 2 tháng với lợi suất 0,8187% và trái phiếu kỳ hạn 10 năm với lợi suất 1,7185%. Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) cũng ấn định tỷ giá tham chiếu đồng Nhân dân tệ ở mức 6,8130 đổi một USD, mạnh hơn đáng kể so với ước tính thị trường là 6,7749, một động thái trấn an khi đồng tiền này vẫn chịu áp lực từ rủi ro vùng Vịnh và dữ liệu lạm phát Mỹ sắp công bố.
Trong khi đó, Nhật Bản lại đối mặt với áp lực lạm phát đầu vào ngày càng lớn.
Dữ liệu Chỉ số giá hàng hóa doanh nghiệp (PPI) tháng 5 đã tăng lên 6,3% so với cùng kỳ, đánh dấu mức tăng nhanh nhất trong vòng ba năm và vượt xa dự báo 5,5%, do chi phí năng lượng tăng đột biến. Áp lực này càng củng cố kỳ vọng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) sẽ sớm hành động.

Nguồn: Bloomberg
Một cuộc thăm dò của Reuters cho thấy 94% các nhà kinh tế dự báo BoJ sẽ nâng lãi suất chủ chốt lên 1,0% ngay trong cuộc họp tháng 6 này và có thể tăng lên 1,25% vào cuối năm nay, với lần tăng thứ hai có thể diễn ra vào tháng 4 năm sau. Triển vọng này đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản (JGB) tăng cao, trong khi một cuộc đấu giá trái phiếu kỳ hạn 30 năm vừa diễn ra ghi nhận nhu cầu yếu nhất trong vòng một năm, báo hiệu một sự dịch chuyển cơ bản trong kỳ vọng chính sách tiền tệ.

Nguồn: Bloomberg
Tại Bắc Mỹ, bức tranh kinh tế có những điểm sáng tối đan xen.
Canada chứng kiến thương mại hàng hóa quay trở lại đà tăng trưởng trong tháng 4, nhưng những phân khu vực về tài sản hộ gia đình và mức độ đòn bẩy tài chính vẫn là một vấn đề đáng quan ngại, trong khi đồng đô la Canada tiếp tục mất giá và chạm đáy của năm 2026 khi nhà đầu tư đặt cược ngân hàng trung ương sẽ giữ nguyên lãi suất.

Nguồn: Bloomberg
Ở Mỹ, thị trường lao động tiếp tục thể hiện sức bền với báo cáo ước tính sơ bộ của ADP cho thấy khu vực tư nhân duy trì đà tạo việc làm vững chắc trong tháng 5. Doanh số bán nhà hiện hữu trong tháng 5 đã ghi nhận mức tăng 3,2%, chạm mức cao nhất kể từ tháng 12, cho thấy thị trường bất động sản vẫn chưa bị khuất phục hoàn toàn bởi lãi suất cao.

Nguồn: MishTalk
Tồn kho bán buôn của Mỹ trong tháng 4 tăng 0,6%, một sự điều chỉnh phản ánh nỗ lực cân bằng chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp. Thâm hụt thương mại hàng hóa và dịch vụ của Mỹ trong tháng 4 cũng được ghi nhận có sự thu hẹp đáng kể khi xuất khẩu dầu mỏ tăng mạnh giúp bù đắp cho hoạt động nhập khẩu các thiết bị và công nghệ liên quan đến trí tuệ nhân tạo.

Nguồn: Bloomberg
Việc Hạ viện Mỹ thông qua dự luật trị giá 70 tỷ USD nhằm tài trợ cho Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) và Tuần tra Biên giới cũng là một điểm nhấn chính sách trong nước đáng chú ý.
Những chuyển động chiến lược của các ngân hàng trung ương và dòng vốn toàn cầu
Sự bất ổn địa chính trị và lạm phát lan rộng đang buộc các nhà hoạch định chính sách trên toàn cầu phải có những phản ứng quyết liệt.
Bên cạnh động thái thanh tra ngoại hối của Hàn Quốc, Ngân hàng Trung ương Đài Loan nhấn mạnh rằng việc kiềm chế kỳ vọng lạm phát trong vòng 6 đến 12 tháng tới là ưu tiên hàng đầu. Tại châu Âu, thị trường thậm chí bắt đầu định giá một đợt tăng lãi suất của Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB), một kịch bản mà nhiều chuyên gia từ Morningstar cảnh báo có thể là một sai lầm trong bối cảnh nền kinh tế khu vực còn mong manh.
Đồng Franc Thụy Sĩ cũng suy yếu khi giới giao dịch trở nên thận trọng trước những lo ngại về Trung Đông. Trong khi đó, đồng Rupiah của Indonesia chứng kiến đợt bán tháo hạ nhiệt phần nào sau khi thị trường trái phiếu và chứng khoán phục hồi nhẹ, nhưng giới phân tích cảnh báo Tổng thống Prabowo cần nhiều hơn là chỉ tăng lãi suất để ổn định thị trường.

Lợi suất trái phiếu 10 năm của Indonesia có thể cần phải tăng lên tới 8% để thu hút lại các quỹ đầu tư toàn cầu - Nguồn: Bloomberg
Sri Lanka ghi nhận đồng Rupee tăng vọt 2% nhờ biện pháp hỗ trợ ngoại hối của ngân hàng trung ương, trong khi tổ chức tài chính phát triển Proparco của Pháp lên kế hoạch đầu tư vào quốc gia Nam Á này sau giai đoạn vỡ nợ.
Tại Ấn Độ, thị trường trái phiếu tạm dừng sau bốn phiên tăng điểm liên tiếp khi giới đầu tư chuyển sự tập trung sang giá dầu và lạm phát Mỹ. Đồng Rupee mở cửa giảm 19 paisa xuống 95,54 đổi một USD, trong khi các đợt chào bán cổ phiếu lớn trị giá 6 tỷ USD báo hiệu làn sóng giao dịch sôi động quay trở lại.

Nguồn: Bloomberg
Trong một diễn biến liên quan, chính phủ Malaysia cảnh báo về nguy cơ trượt mục tiêu thâm hụt ngân sách khi chiến sự Iran làm đội chi phí trợ giá nhiên liệu tăng vọt. Chile thì chứng kiến Bộ trưởng Tài chính từ bỏ một mục tiêu ngân sách quan trọng, còn Vương quốc Anh chứng kiến Bộ Tài chính phản đối các đề xuất tăng chi tiêu quốc phòng trong các cuộc đàm phán vào phút chót.
Điểm danh các diễn biến địa chính trị và an ninh toàn cầu khác
Bức tranh bất ổn không chỉ giới hạn ở vùng Vịnh.
Tại châu Âu, hai nhà máy công nghiệp ở vùng Vladimir của Nga đã bốc cháy dữ dội sau một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine, trong khi Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố đã bắn hạ 326 máy bay không người lái của Ukraine chỉ trong một đêm. Một vụ đánh bom xe bí ẩn gần Moscow cũng được cho là đã tiêu diệt một vị tướng hàng đầu, làm gia tăng căng thẳng trong nội bộ nước Nga.
Tại Trung Đông, nạn chuột hoành hành tại Gaza đang tạo ra một thảm họa nhân đạo và dịch bệnh mới bên cạnh xung đột quân sự. Trong khi đó, Kuwait đã quyết định chi tới 2 tỷ USD cho tập đoàn công nghệ Anduril để xây dựng lá chắn chống máy bay không người lái sau một vụ tấn công kinh hoàng vào sân bay trước đó.
Tại châu Á, Philippines lên kế hoạch đàm phán về biên giới trên biển với Nhật Bản trong bối cảnh Bắc Kinh liên tục đưa ra cảnh báo. Lực lượng Cảnh sát biển Trung Quốc cũng tiến hành tuần tra thực thi pháp luật tại vùng biển phía đông Đài Loan, trong khi Đài Loan được cho là đã bắn thử một hệ thống phóng tên lửa do Mỹ cung cấp về phía Trung Quốc, làm tăng nhiệt độ tại eo biển.
Việt Nam cho phép các công ty khai thác than nâng sản lượng để đáp ứng nhu cầu phát điện ngày càng tăng.
Cuộc đua công nghệ và năng lượng
Giữa những biến động vĩ mô và địa chính trị, dòng vốn công nghệ vẫn không ngừng chảy.
Meta được cho là đang hợp tác với tập đoàn Reliance của Ấn Độ để xây dựng trung tâm dữ liệu AI đầu tiên tại quốc gia này. OpenAI đang đàm phán để thuê một trung tâm dữ liệu khổng lồ 10 gigawatt tại Ohio với thời hạn hợp đồng lên đến 20 năm, đánh dấu cam kết cơ sở hạ tầng lớn nhất từ trước đến nay của công ty, với sự hỗ trợ tín dụng từ Nvidia.
Trong một diễn biến khác, Google được cho là đã đứng ra bảo lãnh cho một thỏa thuận chip trị giá 35 tỷ USD dành cho công ty AI đối thủ Anthropic, công ty này cũng vừa phát hành một phiên bản mô hình tương tự Mythos nhưng đã loại bỏ các khả năng tấn công mạng để đảm bảo an toàn. Tập đoàn SoftBank đang gặp khó khăn trong nỗ lực thu xếp khoản vay ký quỹ 6 tỷ USD cho OpenAI. Cổ phiếu Oracle đã tăng vọt nhờ cơn sốt AI và giờ đây áp lực đè nặng lên báo cáo thu nhập sắp tới để chứng minh mức định giá đó là xứng đáng.
Trong lĩnh vực không gian, tham vọng IPO của SpaceX đang thu hút sự chú ý lớn khi các quỹ chỉ số được dự báo sẽ nắm giữ tới 30% lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng, tạo ra một vòng lặp phản hồi về giá. Làn sóng IPO dâng cao tại Phố Wall đang đe dọa kỷ nguyên thu hẹp nguồn cung cổ phiếu Mỹ, đặt ra câu hỏi liệu cơn khát vốn cổ phần mới có làm chệch hướng đà tăng trưởng của thị trường hay không.
Tại Trung Quốc, Chủ tịch BYD tuyên bố công ty sẽ trở thành nhà sản xuất ô tô lớn nhất thế giới trong vòng 5 năm, bất chấp việc cổ phiếu đang trên đà trượt dốc. Các công ty Trung Quốc đang gấp rút tháo dỡ cấu trúc “red chip” để niêm yết trong nước, trong khi nhà đầu tư cá nhân nước này đổ xô vào các kênh đặt cược kỹ thuật số để tiếp cận các IPO công nghệ Mỹ. Trong khi đó, ngành hàng hải xanh chứng kiến một bước tiến mới khi Trung Quốc công bố một trung tâm nổi chạy bằng năng lượng hạt nhân, mở ra hướng đi cho vận tải biển không phát thải.