Căng thẳng Mỹ - Iran tái leo thang, đề xuất chưa đạt đồng thuận

Đàm phán giữa Mỹ và Iran liên quan đến quyền kiểm soát eo biển Hormuz và vấn đề hạt nhân tiếp tục xuất hiện biến động. Iran, thông qua Pakistan, đã đề xuất phiên bản điều chỉnh “14 điểm”, sẵn sàng thảo luận vấn đề hạt nhân để đổi lấy việc Mỹ dỡ bỏ trừng phạt, đồng thời đề nghị mở lại eo biển với điều kiện Washington chấm dứt tấn công và gỡ bỏ phong tỏa. Donald Trump cho rằng đề xuất này “không thể chấp nhận”, nhưng tạm thời không lựa chọn leo thang quân sự và thông báo với Quốc hội rằng các hành động thù địch đã “kết thúc”.

Phía Iran nhấn mạnh khả năng đạt kết quả trong ngắn hạn là thấp. Lãnh tụ tối cao tái khẳng định chương trình hạt nhân và tên lửa là tài sản quốc gia, trong khi quân đội cảnh báo nguy cơ xung đột vẫn ở mức cao. Nhà Trắng cho biết sẽ triển khai hoạt động vào thứ Hai (ngày 4) để hỗ trợ các tàu rời khỏi eo biển, đồng thời tiếp tục duy trì áp lực tài chính và phong tỏa trên biển.

Góc nhìn phân tích

Bản chất của tình hình hiện tại là một cuộc “đấu sức tiêu hao”. Mỹ giữ lập trường “không hài lòng nhưng chưa hành động” nhằm duy trì đòn bẩy và gây áp lực lên Iran. Ngược lại, Iran thể hiện sự linh hoạt chiến thuật qua đề xuất 14 điểm nhưng vẫn kiên trì khuôn khổ ba giai đoạn: chấm dứt xung đột, đàm phán eo biển, sau đó mới xử lý vấn đề hạt nhân.

Vai trò trung gian của Pakistan vẫn tiếp diễn, nhưng các bất đồng cốt lõi chưa được tháo gỡ, khiến triển vọng đạt đột phá trong ngắn hạn khá hạn chế. Điều này đồng nghĩa với việc thị trường năng lượng và kinh tế toàn cầu tiếp tục đối mặt với rủi ro bất định.

Các điểm chính

• Đề xuất của Iran:

• Ưu tiên chấm dứt xung đột thay vì kéo dài ngừng bắn; sẵn sàng đàm phán mở eo biển Hormuz nếu phong tỏa được dỡ bỏ; vấn đề hạt nhân được trì hoãn và chịu kiểm soát chặt từ lãnh đạo cấp cao.

• Lập trường của Mỹ:

• Donald Trump cho rằng đề xuất khó được chấp nhận, nhấn mạnh mục tiêu buộc Iran từ bỏ chương trình hạt nhân; đồng thời duy trì hành động đảm bảo lưu thông hàng hải mà không leo thang quân sự.

• Công cụ gây sức ép:

• Mỹ sử dụng biện pháp tài chính, đóng băng tài sản và phong tỏa nhằm gây áp lực kinh tế; nhiều tàu đã phải đổi hướng, dù một số tàu chở dầu Iran vẫn tiếp tục hoạt động.

• Yếu tố bên ngoài:

• Mỹ áp thuế 25% lên ô tô nhập khẩu từ EU, làm gia tăng căng thẳng thương mại. PMI sản xuất ISM tháng 4 đạt 52.7 nhưng chi phí đầu vào tăng mạnh, trong khi việc làm suy yếu.

Đánh giá thị trường

Đề xuất mới của Iran phản ánh sự nhượng bộ có tính toán, nhằm đổi việc mở eo biển lấy nới lỏng trừng phạt. Tuy nhiên, việc trì hoãn đàm phán hạt nhân mâu thuẫn trực tiếp với ưu tiên của Mỹ.

Lập trường của Donald Trump cho thấy chiến lược kiềm chế có chủ đích, tránh leo thang quân sự nhưng vẫn duy trì áp lực kinh tế. Trong khi đó, cảnh báo từ phía Iran cho thấy rủi ro xung đột chưa thể loại trừ.

Tác động kinh tế

Tác động lan sang kinh tế toàn cầu đang dần rõ nét. Giá dầu có dấu hiệu điều chỉnh, nhưng chi phí đầu vào tăng cao gây áp lực lên sản xuất. Đồng thời, tín hiệu từ Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ cho thấy lo ngại về lạm phát đang gia tăng.

Việc Mỹ mở rộng chính sách thuế quan với EU có thể làm gia tăng rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng và áp lực chi phí toàn cầu.

Kết luận

Căng thẳng Mỹ - Iran hiện là cuộc đối đầu về ý chí và khả năng chịu đựng. Mỹ tiếp tục sử dụng trừng phạt để gây áp lực, trong khi Iran tìm cách kéo dài bằng các kênh thương mại thay thế.

Sự đối lập về vấn đề hạt nhân khiến khả năng đạt thỏa thuận toàn diện trong ngắn hạn là thấp. Đàm phán đang bước vào giai đoạn giằng co, và sự ổn định của eo biển Hormuz vẫn là yếu tố then chốt đối với thị trường toàn cầu.

Nhà đầu tư cần đặc biệt lưu ý rủi ro từ sự kết hợp giữa căng thẳng địa chính trị và xung đột thương mại, đặc biệt trong bối cảnh tháng 5 có nhiều biến số khó lường。