Châu Âu trước bài toán "vũ khí hóa" 10 nghìn tỷ USD tài sản của Mỹ

Giữa làn sóng đe dọa thuế quan mới từ Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm vào chủ quyền Greenland, châu Âu đang đứng trước một lựa chọn đầy cân não: sử dụng khối tài sản khổng lồ trị giá hơn 10 nghìn tỷ USD đang nắm giữ tại Mỹ như một thứ vũ khí tài chính đáp trả.

Ngày 20 tháng 1 năm 2026, căng thẳng địa chính trị giữa Hoa Kỳ và châu Âu bước vào một giai đoạn leo thang mới và nguy hiểm. Tổng thống Donald Trump công khai đe dọa áp thuế quan bổ sung lên hàng hóa từ tám quốc gia đồng minh châu Âu, bao gồm Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan. Lý do trực tiếp xuất phát từ mong muốn dai dẳng của ông về việc Mỹ kiểm soát Greenland – vùng lãnh thổ tự trị có vị trí chiến lược then chốt tại Bắc Cực thuộc Vương quốc Đan Mạch.

Ông Trump tuyên bố mức thuế 10% sẽ có hiệu lực từ ngày 1 tháng 2 và có thể tăng vọt lên 25% vào tháng 6 nếu không đạt được thỏa thuận về “việc mua đứt hoàn toàn Greenland”. Động thái này không chỉ làm dấy lên lo ngại sâu sắc về sự gắn kết của liên minh NATO mà còn khơi gợi lại những ký ức về cuộc chiến thương mại trước đây, đặc biệt là đợt thuế quan “Ngày Giải phóng” (Liberation Day) hồi tháng 4 năm 2025.

Trong bối cảnh đó, một kịch bản phản ứng cực đoan đang được thảo luận sôi nổi trong giới đầu tư và phân tích tài chính toàn cầu: liệu châu Âu có thể “vũ khí hóa” khối tài sản khổng lồ trị giá hơn 10 nghìn tỷ USD mà họ nắm giữ tại Mỹ hay không? Mặc dù khả năng xảy ra được đánh giá là thấp, viễn cảnh này đã trở thành một rủi ro tiềm ẩn đáng kể (tail risk) có khả năng làm rung chuyển thị trường tài chính toàn cầu.

Phản ứng kiên quyết và đoàn kết từ phía Châu Âu

Đáp lại mối đe dọa trực tiếp, phản ứng từ các thủ đô châu Âu cho đến nay thể hiện sự thống nhất và kiên quyết hiếm thấy. Các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) đã nhanh chóng lên án động thái của ông Trump, nhấn mạnh rằng Greenland không phải là một món hàng để mua bán và bất kỳ hình thức áp lực nào cũng sẽ vấp phải sự phản đối chung. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cùng các ngoại trưởng liên quan đã khẳng định châu Âu “đoàn kết” trước mối đe dọa này.

Trên thực tế, sự đoàn kết này đã được thể hiện qua hành động cụ thể. Một trong những bước đi đầu tiên và có tính biểu tượng nhất là đề xuất tạm dừng phê chuẩn thỏa thuận thương mại Mỹ - EU vốn được đàm phán kỹ lưỡng và ký kết vào tháng 7 năm trước.

Song song đó, các cuộc thảo luận nội bộ đang diễn ra nhằm chuẩn bị một gói biện pháp trả đũa mạnh mẽ, trong đó có khả năng áp thuế lên khoảng 93 tỷ euro, tương đương 108 tỷ USD, hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ. Bộ trưởng Tài chính Đức đã công khai kêu gọi châu Âu cần sẵn sàng cho “biện pháp thương mại mạnh mẽ nhất” để đối phó.

Đòn bẩy hơn 10 nghìn tỷ USD tài sản Mỹ

Giữa lúc các biện pháp thương mại truyền thống được vạch ra, một ý tưởng táo bạo hơn nhiều bắt đầu được các chuyên gia phân tích cân nhắc: sử dụng quyền lực tài chính làm đòn bẩy.

Theo dữ liệu cập nhật từ Bộ Tài chính Mỹ, các nhà đầu tư trong toàn khối Liên minh châu Âu (EU) đang sở hữu hơn 10 nghìn tỷ USD trái phiếu và cổ phiếu Mỹ. Con số này thậm chí còn lớn hơn nếu tính thêm phần đầu tư khổng lồ từ Vương quốc Anh và Na Uy – hai quốc gia không thuộc EU nhưng có quan hệ kinh tế - tài chính cực kỳ mật thiết với Mỹ.

Một số ước tính độc lập từ các hãng tin tài chính uy tín như Fortune hay CNBC cũng củng cố cho con số này, dao động trong khoảng từ 8 đến 10 nghìn tỷ USD tùy theo phương pháp tính toán và phạm vi bao gồm, chỉ tài sản công hay cả tài sản tư nhân.

Quy mô khổng lồ này khiến châu Âu trở thành chủ nợ tập thể lớn nhất của Hoa Kỳ, một nhân tố then chốt giúp cân bằng thâm hụt đầu tư quốc tế khổng lồ vốn là điểm yếu cố hữu của nền kinh tế số một thế giới.

George Saravelos, Trưởng bộ phận nghiên cứu ngoại hối toàn cầu tại Deutsche Bank AG, là một trong những chuyên gia đầu tiên công khai đề cập đến khái niệm “vũ khí hóa vốn” (weaponization of capital). Ông phân tích rằng dù Mỹ sở hữu sức mạnh quân sự và kinh tế vượt trội, điểm yếu chiến lược lớn nhất của họ chính là sự phụ thuộc vào dòng vốn nước ngoài để tài trợ cho thâm hụt ngân sách và thâm hụt tài khoản vãng lai.

“Trong một môi trường mà sự ổn định địa - kinh tế của liên minh phương Tây đang bị xáo trộn một cách căn bản, không rõ lý do gì khiến người châu Âu vẫn sẵn sàng đóng vai trò 'người chi trả hóa đơn' này nữa,” Saravelos nhận định. Ông nhấn mạnh rằng một động thái bán tháo có phối hợp sẽ là biện pháp gây rối loạn thị trường mạnh mẽ hơn nhiều so với thuế quan thông thường, có khả năng đẩy chi phí vay mượn của chính phủ Mỹ tăng vọt và làm suy yếu nghiêm trọng thị trường chứng khoán.

Tại sao “con át chủ bài” khó được sử dụng?

Dù có sức mạnh tiềm tàng về lý thuyết, phần lớn các nhà chiến lược và chuyên gia thị trường đánh giá khả năng châu Âu thực sự triển khai biện pháp này là rất thấp. Sự thận trọng này xuất phát từ ba ràng buộc thực tế chính yếu.

Thứ nhất, quyền sở hữu nằm rải rác và phần lớn thuộc khu vực tư nhân. Điều then chốt cần hiểu là khối tài sản khổng lồ trị giá hơn 10 nghìn tỷ USD không phải là một quỹ công tập trung mà chính phủ châu Âu có thể ra lệnh bán ngay lập tức. Phần lớn trong số đó thuộc sở hữu của vô số các nhà đầu tư tư nhân, từ các quỹ hưu trí, quỹ đầu tư, công ty bảo hiểm đến ngân hàng thương mại. Những thực thể này hoạt động độc lập với mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận cho khách hàng và cổ đông của mình.

Carsten Brzeski cùng nhóm nghiên cứu tại ING Groep NV chỉ rõ: “EU gần như không thể làm gì để buộc các nhà đầu tư tư nhân châu Âu bán tài sản bằng USD. Họ chỉ có thể cố gắng khuyến khích đầu tư vào các tài sản bằng euro mà thôi.” Ngay cả đối với phần tài sản công, ví dụ điển hình nhất là Quỹ Đầu tư Quốc gia Na Uy – quỹ tài sản có chủ quyền lớn nhất thế giới với giá trị khoảng 2.1 nghìn tỷ USD – lịch sử hoạt động cho thấy họ luôn ưu tiên các mục tiêu lợi nhuận dài hạn và sự ổn định của danh mục hơn là các động thái chính trị ngắn hạn.

Thứ hai, thiệt hại sẽ là hai chiều và khó lường. Một cuộc bán tháo quy mô lớn, dù vì lý do chính trị, trước hết sẽ làm giảm giá trị chính danh mục đầu tư của các nhà đầu tư châu Âu. Kit Juckes, Trưởng chiến lược gia tiền tệ tại Societe Generale SA, nhận định: “Thâm hụt đầu tư quốc tế ròng của Mỹ là rất lớn và là mối đe dọa tiềm tàng đối với đồng USD, nhưng chỉ khi các chủ sở hữu tài sản Mỹ ở nước ngoài sẵn sàng chịu thiệt hại về tài chính.”

Ông dự báo rằng các nhà đầu tư công châu Âu có thể ngừng tích lũy thêm hoặc bắt đầu bán dần tài sản Mỹ, nhưng tình hình cần leo thang mạnh mẽ hơn nhiều nữa trước khi họ chấp nhận hy sinh hiệu suất đầu tư vì mục đích chính trị. Hơn nữa, động thái như vậy chắc chắn sẽ kích hoạt một phản ứng trả đũa khó lường từ Washington, biến cuộc xung đột từ một cuộc chiến thương mại thông thường thành một cuộc xung đột tài chính toàn diện, trực tiếp tấn công vào trung tâm thị trường vốn toàn cầu.

Thứ ba, thị trường có thể đã có sự chuẩn bị nhất định. Jane Foley, Trưởng bộ phận chiến lược tiền tệ tại Rabobank, đưa ra một quan sát quan trọng: nhiều nhà đầu tư lo ngại về việc “phơi nhiễm quá mức” vào tài sản Mỹ vì các chính sách của ông Trump có thể đã chủ động điều chỉnh danh mục sau đợt biến động “Bán tài sản Mỹ” (Sell America) hồi năm ngoái. Mặc dù đồng USD chịu áp lực giảm mạnh suốt năm 2025, thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ cuối cùng vẫn ghi nhận năm tốt nhất kể từ 2020, trong khi thị trường chứng khoán Mỹ tiếp tục lập các kỷ lục mới.

“Trong khi phần còn lại của thế giới vẫn nắm giữ một lượng cổ phiếu và trái phiếu Mỹ khổng lồ, có thể công bằng khi giả định rằng đã có sự tái cân bằng các vị thế USD, điều này sẽ bảo vệ nó khỏi một đợt hoảng loạn thị trường khác,” bà Foley nhận xét.

Tác động thị trường và bài học từ quá khứ

Mặc dù kịch bản “vũ khí hóa vốn” chưa xảy ra, những lo ngại về sự leo thang địa chính trị đã gây ra tác động tức thì lên thị trường tài chính toàn cầu. Vào ngày 20 tháng 1 năm 2026, các hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán Mỹ giảm điểm, thị trường cổ phiếu châu Âu lao dốc và đồng USD suy yếu đáng kể. Ngược lại, các tài sản được coi là nơi trú ẩn truyền thống như vàng, đồng Franc Thụy Sĩ và đồng Euro đều tăng giá mạnh.

Phản ứng này được các nhà quan sát đánh giá là phiên bản nhẹ hơn của làn sóng bán tháo từng diễn ra sau khi Tổng thống Trump công bố đợt thuế quan “Ngày Giải phóng” (Liberation Day) vào tháng 4 năm 2025. Đợt đó từng gây sốc lớn, dẫn đến sự suy giảm tạm thời của thị trường toàn cầu, nhưng sau các cuộc đàm phán căng thẳng, chỉ một số thỏa thuận hạn chế được ký kết và thị trường cuối cùng đã phục hồi mạnh mẽ.

Tuy nhiên, lần này các nhà phân tích từ Reuters, Bloomberg và The Guardian đều cảnh báo rằng rủi ro leo thang cao hơn do vấn đề liên quan trực tiếp đến chủ quyền lãnh thổ, một vấn đề nhạy cảm và nguyên tắc, và làm suy yếu sự đoàn kết của NATO. Các tổ chức xếp hạng tín nhiệm như Fitch Ratings đã lên tiếng cảnh báo rằng mối đe dọa thuế quan xung quanh Greenland làm tăng rủi ro địa chính trị đối với châu Âu.

Trong khi đó, các ngân hàng đầu tư lớn như Barclays lưu ý rằng 93% thị trường chứng khoán toàn cầu đã có hiệu suất vượt trội so với thị trường Mỹ trong những tuần đầu năm 2026, một dấu hiệu cho thấy quá trình đa dạng hóa đầu tư có thể đang diễn ra từ trước.

Kết luận

Tóm lại, ý tưởng về việc châu Âu bán tháo khối tài sản Mỹ trị giá hàng chục nghìn tỷ USD vẫn chỉ được xem là một “rủi ro đuôi” (tail risk) với xác suất thấp nhưng hậu quả cực kỳ nghiêm trọng nếu nó xảy ra. Sự tồn tại của cuộc tranh luận này tự thân nó đã đủ để làm rung chuyển niềm tin của nhà đầu tư và phản ánh mức độ nghiêm trọng của sự xói mòn niềm tin trong liên minh phương Tây.

Các chuyên gia đồng thuận rằng bất kỳ động thái “vũ khí hóa vốn” nào cũng sẽ là con dao hai lưỡi, gây thiệt hại cho cả hai bên. Tuy nhiên, trong bối cảnh chưa từng có khi đồng minh truyền thống bị đặt vào thế đối đầu trực tiếp về lợi ích chiến lược cốt lõi, mọi khả năng, dù nhỏ, đều cần được theo dõi sát sao.

Tình hình thương mại Mỹ - Âu năm 2026 không chỉ là một cuộc chiến về thuế quan, mà có khả năng định hình lại dòng chảy vốn toàn cầu, ảnh hưởng lâu dài đến vị thế của đồng USD, sự ổn định của thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ và kiến trúc tài chính - an ninh của cả một kỷ nguyên.

Cuộc khủng hoảng Greenland đang trở thành một phép thử cho thế giới trong kỷ nguyên “địa - kinh tế” mới, nơi kinh tế và chính trị an ninh ngày càng đan xen chặt chẽ. Nó đặt ra câu hỏi lớn về giới hạn của sự phụ thuộc lẫn nhau trong tài chính và cái giá của việc biến những mối quan hệ kinh tế vốn dĩ trung lập thành vũ khí phục vụ cho mục tiêu địa chính trị. Bài toán “vũ khí hóa” 10 nghìn tỷ USD tài sản của Mỹ, do đó, không chỉ là câu chuyện của châu Âu hay nước Mỹ, mà là bài toán về tương lai của chính hệ thống tài chính toàn cầu.