Thông báo từ Truth Social: Mỹ sẽ bán dầu Venezuela "vì lợi ích của người dân"

Sự kiện chớp nhoáng của Mỹ tại Venezuela vừa bước vào giai đoạn mới với tuyên bố Tổng thống Donald Trump về việc sẽ tiếp quản và bán 30-50 triệu thùng dầu được xem là “bị cấm vận” từ Caracas. Động thái này mở ra cuộc tranh luận về giá trị kinh tế thực sự, tính pháp lý và những hệ lụy địa chính trị sâu rộng, trong bối cảnh các gã khổng lồ dầu mỏ Mỹ tỏ ra dè dặt trước lời mời gọi đầu tư hàng chục tỷ USD.

Chỉ vài ngày sau khi Nicolás Maduro bị bắt trong một chiến dịch quân sự được cho là làm thiệt mạng khoảng 75 người, bao gồm 24 nhân viên an ninh Venezuela và 32 sĩ quan Cuba, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã có một tuyên bố gây chấn động vào tối ngày 6/1 (theo giờ Mỹ) trên mạng xã hội Truth Social.

Ông thông báo rằng “Chính quyền Lâm thời ở Venezuela sẽ bàn giao từ 30 đến 50 TRIỆU thùng dầu chất lượng cao, bị cấm vận cho Hoa Kỳ”. Số dầu này sẽ được bán theo giá thị trường, và số tiền thu được “sẽ do tôi kiểm soát, với tư cách là Tổng thống Hoa Kỳ, để đảm bảo nó được sử dụng vì lợi ích của người dân Venezuela và Hoa Kỳ”. Ông Trump cũng cho biết đã chỉ thị cho Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright thực hiện kế hoạch này “ngay lập tức”, và dầu sẽ “được chuyển bằng các tàu chứa, và đưa trực tiếp đến các bến dỡ hàng ở Hoa Kỳ”.

Cùng ngày, tại một cuộc gặp của đảng Cộng hòa, ông Trump cũng có những phát biểu tranh luận với phe Dân chủ, cho rằng họ đáng lẽ nên công nhận thành công của chiến dịch quân sự và cảm ơn ông. Ông nhắc lại rằng người tiền nhiệm Joe Biden cũng từng kêu gọi bắt giữ Maduro với các cáo buộc ma túy.

Con số tỷ đô và sự hoài nghi từ các chuyên gia

Thông báo này lập tức thu hút sự phân tích kỹ lưỡng từ giới chuyên gia và thị trường tài chính, với nhiều câu hỏi về quy mô, tính pháp lý và tác động thực tế.

Với giá dầu thô Mỹ (WTI) giao dịch quanh mức 55-56 USD/thùng ngay sau thông báo, giao dịch 30-50 triệu thùng có thể trị giá từ 1,65 tỷ đến 2,8 tỷ USD. Các chuyên gia nhận định, số dầu này chủ yếu đến từ kho dự trữ trong nước và các tàu chở dầu bị tích tụ do lệnh phong tỏa hàng hải của Mỹ áp đặt từ cuối năm 2025. Việc dỡ bỏ lượng dầu tồn đọng này được xem là cần thiết để Venezuela tránh phải đóng cửa các giếng dầu đang khai thác do thiếu không gian chứa.

Mặc dù con số 50 triệu thùng nghe có vẻ lớn, nhưng nó chỉ tương đương với khoảng 2.5 ngày tiêu thụ dầu của toàn nước Mỹ. Các phân tích chỉ ra rằng tác động hạ giá xăng dầu tại Mỹ có thể rất nhỏ.

Để so sánh, vào năm 2022, chính quyền Tổng thống Biden từng giải phóng 180 triệu thùng từ Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược, nhưng chỉ làm giảm giá xăng từ 13 đến 31 cent/gallon trong vòng bốn tháng.

Thị trường dầu thế giới hiện đang dư thừa nguồn cung, và việc bổ sung thêm dầu Venezuela có thể khiến giá dầu Mỹ giảm nhẹ, như chúng ta đã thấy giá WTI giảm khoảng 2% ngay sau tuyên bố.

Tuy nhiên, phần trọng tâm của câu chuyện không nằm ở 50 triệu thùng dầu hiện có, mà là ở tuyên bố lớn hơn của ông Trump về việc “khôi phục” ngành dầu mỏ Venezuela với sự tham gia của các tập đoàn Mỹ. Ông từng nói ngành công nghiệp dầu khí Mỹ sẽ “vận hành trở lại” tại Venezuela trong vòng 18 tháng. Thế nhưng, theo các nguồn tin trong ngành và phân tích từ CNN, các công ty dầu khí lớn của Mỹ tỏ ra rất dè dặt, nếu không muốn nói là lạnh nhạt, với ý tưởng này.

Và lý do bắt nguồn từ ba điểm chính:

• Tính bất ổn chính trị sâu sắc

Tình hình trên thực địa Venezuela vẫn cực kỳ bất ổn. Bà Delcy Rodríguez, người được tuyên bố là Tổng thống lâm thời sau vụ bắt giữ Maduro, đã đáp trả các đe dọa từ ông Trump bằng câu nói: “Số phận của cá nhân tôi không được họ quyết định, mà là do Chúa quyết định”. Sự thiếu vắng một chính phủ ổn định và một khuôn khổ pháp lý rõ ràng khiến các công ty không thể đưa ra các quyết định đầu tư dài hạn hàng chục tỷ USD.

• Hạ tầng dầu mỏ tan hoang và nhu cầu vốn khổng lồ

Ngành dầu mỏ Venezuela, dù sở hữu trữ lượng dầu đã được chứng minh lớn nhất thế giới, khoảng 300 tỷ thùng, đã suy sụp sau nhiều thập kỷ quản lý yếu kém, tham nhũng và các lệnh trừng phạt. Sản lượng hiện chỉ khoảng 1-1.1 triệu thùng/ngày, thấp hơn nhiều so với đỉnh điểm 3.5 triệu thùng/ngày vào cuối những năm 1990.

Theo ước tính của công ty tư vấn Rystad Energy, chỉ để giữ sản lượng ở mức hiện tại trong 15 năm tới cũng cần 53 tỷ USD đầu tư. Để khôi phục về mức 2 triệu thùng/ngày, con số này có thể lên tới 110 tỷ USD, và để đạt 3 triệu thùng/ngày, tổng vốn đầu tư cần thiết có thể là 183 tỷ USD cho đến năm 2040.

• Lịch sử quốc hữu hóa và giá dầu thấp

ExxonMobil và ConocoPhillips vẫn còn “ám ảnh” bởi việc tài sản của họ bị chính phủ Hugo Chávez quốc hữu hóa vào năm 2007. Họ vẫn đang tìm cách thu hồi khoản bồi thường trị giá lần lượt khoảng 1.6 tỷ và 8.7 tỷ USD. Trong khi đó, Chevron, công ty Mỹ duy nhất còn hoạt động tại Venezuela với sản lượng khoảng 150,000 thùng/ngày, cũng rất thận trọng trong các phát ngôn. Thêm vào đó, giá dầu hiện ở mức thấp, khoảng 56 USD/thùng, khiến các công ty không mấy mặn mà với những dự án rủi ro cao và cần vốn lớn.

Một khía cạnh gây sốc khác được tiết lộ khi Tổng thống Trump đề cập đến khả năng người nộp thuế Mỹ sẽ hoàn trả chi phí đầu tư cho các công ty dầu mỏ. Ông nói: “Một lượng tiền khổng lồ sẽ phải được chi tiêu và các công ty dầu mỏ sẽ chi tiêu nó, và sau đó họ sẽ được chúng tôi hoàn trả hoặc thông qua doanh thu”. Phát biểu này làm dấy lên làn sóng chỉ trích về việc sử dụng ngân sách quốc gia để bảo hiểm rủi ro cho các tập đoàn tư nhân trong một sứ mệnh địa chính trị đầy tranh cãi.

Sự phức tạp về pháp lý và những hệ lụy địa chính tích tắc

Hành động của chính quyền Trump đặt ra những câu hỏi pháp lý sâu sắc. Việc tiếp quản và bán tài sản (dầu) của một quốc gia có chủ quyền dưới danh nghĩa nào? Một số chuyên gia đặt câu hỏi về “thẩm quyền pháp lý” nào sẽ được sử dụng để thực hiện việc này.

Trước đây, Mỹ từng bán dầu từ các tàu chở dầu bị tịch thu của Iran vào năm 2020, nhưng số tiền thu được được chuyển vào quỹ hỗ trợ nạn nhân của khủng bố do nhà nước tài trợ. Trong trường hợp này, mô hình và tính hợp pháp có vẻ phức tạp hơn nhiều.

Về địa chính trị, động thái này đang làm trầm trọng thêm căng thẳng trong khu vực và làm dấy lên lo ngại về một chính sách bành trướng mới của Mỹ. Chính quyền Trump được cho là đã yêu cầu chính quyền lâm thời Venezuela chỉ đối tác với Mỹ về sản xuất dầu và giảm mối quan hệ kinh tế với Trung Quốc, Nga, Iran và Cuba - những đồng minh then chốt của Caracas.

Phản ứng từ các quốc gia khác cũng rất đáng chú ý. Bộ trưởng Ngoại giao Colombia, một đồng minh truyền thống của Mỹ, đã phải triệu Đại biện Lâm thời của Đại sứ quán Mỹ để chính thức phàn nàn về những lời đe dọa tấn công quân sự mà Tổng thống Trump đưa ra nhằm vào Tổng thống nước này.

Kết luận

Tuyên bố về việc bán 50 triệu thùng dầu Venezuela của Tổng thống Trump, xét trên bình diện kinh tế thuần túy, có thể chỉ là một cú sốc nhỏ, tạm thời đối với thị trường. Tuy nhiên, nó lại là tấm gương phản chiếu một kế hoạch lớn hơn, đầy tham vọng nhưng cũng đầy rẫy thách thức: tái thiết ngành công nghiệp dầu mỏ Venezuela dưới sự dẫn dắt của Mỹ.

Kế hoạch này đang vấp phải bức tường của thực tế phũ phàng: sự hỗn loạn chính trị, hạ tầng đổ nát, những vết sẹo từ lịch sử quốc hữu hóa, và trên hết là sự thận trọng của chính các tập đoàn dầu mỏ Mỹ mà ông Trump kỳ vọng sẽ là động lực chính.

Hành trình biến những lời tuyên bố trên mạng xã hội thành những dòng dầu chảy ổn định trong đường ống và những dòng tiền bền vững cho người dân Venezuela hứa hẹn sẽ còn rất dài, phức tạp, và có thể làm thay đổi cục diện địa chính trị tại Mỹ Latinh.